Theo Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15, hàng hoá xuất khẩu, dịch vụ tiêu dùng ngoài Việt Nam và hàng bán vào khu phi thuế quan — kể cả bán cho doanh nghiệp chế xuất — có thể áp thuế GTGT 0%. Bên bán vẫn được khấu trừ thuế đầu vào của chi phí, đó mới là giá trị của mức 0%. Nhưng 0% không tự nhiên có: mỗi giao dịch phải đủ điều kiện về hồ sơ, thiếu thì bị tính theo thuế suất như bán trong nước.
Với nhà máy, trung tâm dịch vụ có vốn nước ngoài, phần lớn doanh thu có thể nằm ở mức thuế suất này. Vì vậy chứng từ là chuyện tầm cỡ doanh thu chứ không phải chuyện giấy tờ lặt vặt. Bài này nêu cái gì được 0%, cái gì không, và bộ hồ sơ cần giữ cho từng loại giao dịch.
Cái gì có thể được 0%
- Hàng hoá xuất khẩu: bán cho bên mua ở nước ngoài và làm thủ tục hải quan xuất khẩu.
- Hàng bán vào khu phi thuế quan: bán cho doanh nghiệp trong khu phi thuế quan, như doanh nghiệp chế xuất, được coi như xuất khẩu về thuế GTGT khi đủ điều kiện.
- Dịch vụ xuất khẩu: cung cấp cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài và tiêu dùng ngoài Việt Nam, cùng một số dịch vụ cung cấp cho doanh nghiệp trong khu phi thuế quan.
- Vận tải quốc tế và một số dịch vụ gắn liền.
Luật và Nghị định 181/2025/NĐ-CP quy định phạm vi chi tiết cùng danh sách trường hợp loại trừ. Đọc danh sách hiện hành trước khi báo giá hợp đồng mới: có thứ trông như xuất khẩu nhưng bị loại trừ rõ ràng, có thứ bị loại trừ lại trông như dịch vụ bình thường.
Hồ sơ cho hàng hoá xuất khẩu
Với hàng hoá, hồ sơ đứng sau một giao dịch 0% thường có bốn phần:
- Hợp đồng hoặc đơn hàng với bên mua nước ngoài, hoặc với doanh nghiệp trong khu phi thuế quan.
- Tờ khai hải quan thể hiện hàng đã thông quan xuất khẩu, hoặc tờ khai quy định cho hàng bán vào khu.
- Thanh toán không dùng tiền mặt: tiền bên mua trả về qua ngân hàng, theo một trong các hình thức quy định chấp nhận.
- Hoá đơn theo quy định về hoá đơn cho giao dịch đó.
Điều kiện thanh toán là chỗ tập đoàn hay vấp. Xuất khẩu tất toán bằng cấn trừ với hàng công ty mẹ bán cho mình, do công ty ngân quỹ của tập đoàn trả thay bên mua, hay đến kỳ khai vẫn chưa thu tiền thì phải có đúng chứng từ quy định chấp nhận cho các tình huống đó, hoặc kế hoạch rõ khi nào tiền về. Nếu quy định không chấp nhận cách làm đó, mức 0% gặp rủi ro dù hàng đã thực sự ra khỏi biên giới.
Dịch vụ xuất khẩu: phép thử là "tiêu dùng ngoài Việt Nam"
Với dịch vụ, câu hỏi không phải khách hàng là ai mà dịch vụ được tiêu dùng ở đâu. Trung tâm kỹ thuật ở Việt Nam thiết kế sản phẩm cho công ty mẹ ở nước ngoài có thể đủ điều kiện. Công ty Việt Nam cung cấp phòng khách sạn, ăn uống, xe đưa đón hay tổ chức sự kiện cho nhân viên của khách nước ngoài sang Việt Nam thì không, dù hoá đơn gửi về địa chỉ nước ngoài — các dịch vụ đó được tiêu dùng tại Việt Nam.
Chứng cứ giúp ích cho dịch vụ xuất khẩu:
- Hợp đồng mô tả dịch vụ và nêu kết quả được sử dụng ở đâu.
- Sản phẩm bàn giao cho thấy dịch vụ được chuyển tới và dùng bởi khách nước ngoài — báo cáo, bản thiết kế, phiên bản phần mềm, nhật ký hỗ trợ.
- Tiền khách nước ngoài trả về qua ngân hàng.
Trung tâm dịch vụ dùng chung, đơn vị phát triển phần mềm, trung tâm thiết kế của tập đoàn nước ngoài thường dựa vào quy định này cho phần lớn doanh thu. Đối chiếu từng dòng dịch vụ với danh sách loại trừ một lần, ghi lại kết luận, và xem lại khi dịch vụ thay đổi.
Doanh nghiệp chế xuất và khu phi thuế quan
Doanh nghiệp chế xuất là hình thức quen thuộc trong khu vực sản xuất có vốn nước ngoài. Về thuế GTGT, quan hệ này chạy theo hai chiều:
| Giao dịch | Thuế GTGT thường xử lý thế nào |
|---|---|
| Doanh nghiệp nội địa bán hàng cho doanh nghiệp chế xuất | Có thể coi như xuất khẩu, áp 0%, kèm chứng từ hải quan và thanh toán theo quy định |
| Doanh nghiệp nội địa cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp chế xuất | Chỉ 0% với dịch vụ trong phạm vi đủ điều kiện; dịch vụ tiêu dùng ở nội địa như một số dịch vụ vận chuyển, lưu trú bị loại trừ |
| Doanh nghiệp chế xuất bán hàng vào nội địa | Bên mua nội địa coi là nhập khẩu, thuế GTGT thu ở khâu hải quan |
Với bên bán nội địa, rủi ro thực tế là lập hoá đơn 0% mà thiếu tờ khai hải quan quy định cho hàng đưa vào khu. Với doanh nghiệp chế xuất, rủi ro theo chiều ngược lại: hàng mua trong nước bị lập hoá đơn có thuế GTGT mà không khấu trừ theo cách thông thường được. Thống nhất bằng văn bản với từng đối tác cách lập chứng từ trước lô hàng đầu tiên.
Lý do thường gặp khiến giao dịch 0% bị tính lại
- Thiếu tờ khai hải quan, tờ khai bị huỷ hoặc không khớp hoá đơn.
- Bên mua trả tiền mặt, trả qua bên thứ ba mà thiếu chứng từ quy định, hoặc chưa trả.
- Dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam, hoặc nằm trong danh sách loại trừ.
- Hợp đồng ký sau khi đã làm dịch vụ, hoặc không mô tả đúng dịch vụ thực tế.
- Bán cho công ty trong nước để công ty đó xuất khẩu — lần bán đầu tiên thường là bán trong nước.
Khi bị tính lại, thuế đầu ra theo thuế suất nội địa rơi vào bên bán, thường không còn cách nào thu lại từ bên mua nước ngoài. Vì vậy hợp đồng nên ghi rõ bên nào chịu thuế GTGT nếu không đáp ứng điều kiện 0%.
Điều khoản hợp đồng giữ vững mức 0%
Phần lớn rắc rối với mức 0% có thể chặn từ hợp đồng. Khi bộ phận tài chính rà hợp đồng xuất khẩu hay hợp đồng dịch vụ xuyên biên giới, vài điều khoản cần chú ý:
- Mô tả dịch vụ và nơi sử dụng. Ghi rõ bàn giao cái gì và khách dùng ở đâu. Câu chữ chung chung kiểu "dịch vụ hỗ trợ" làm phép thử tiêu dùng ngoài Việt Nam rất khó chứng minh.
- Cách thanh toán. Ghi rõ bên mua chuyển khoản qua ngân hàng vào tài khoản bên bán. Nếu công ty ngân quỹ của tập đoàn trả, ghi rõ và kèm thoả thuận theo hình thức quy định chấp nhận.
- Điều khoản thuế GTGT. Giá chưa gồm thuế GTGT Việt Nam, hai bên dự kiến áp 0%, và bên nào chịu thuế nếu không đủ điều kiện.
- Chứng từ. Buộc bên mua cung cấp phần giấy tờ từ phía họ — biên bản nghiệm thu, xác nhận nhận hàng, chứng từ hải quan với hàng đưa vào khu phi thuế quan.
- Ngày ký. Ký trước khi bắt đầu dịch vụ. Hợp đồng ký sau khi đã làm là một lý do khiến giao dịch 0% bị tính lại.
Với hợp đồng nội bộ tập đoàn, các điều khoản này càng quan trọng, và chúng cũng đỡ cho hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. Mẫu hợp đồng tập đoàn viết cho nước khác hiếm khi bao được các điểm của Việt Nam nếu không chỉnh lại.
Đưa chứng từ vào quy trình
Hồ sơ cho giao dịch 0% dễ làm nhất khi gom ngay lúc phát sinh, không phải cuối năm. Vài bước kiểm soát thực tế:
- Nối dữ liệu hải quan với hoá đơn. Mỗi hoá đơn xuất khẩu mang số tham chiếu tờ khai, bảng kê GTGT hằng tháng tự đánh dấu hoá đơn chưa có tờ khai.
- Theo dõi tiền về theo hoá đơn xuất khẩu. Báo cáo tuổi nợ của hoá đơn xuất khẩu chưa thu tiền cũng chính là danh sách giao dịch 0% đang có rủi ro.
- Giữ bản đồ dịch vụ. Với mỗi dòng dịch vụ bán ra nước ngoài, ghi vì sao đủ điều kiện và ai duyệt kết luận.
- Rà cách tất toán nội bộ. Nếu tập đoàn cấn trừ công nợ, xác nhận chứng từ với tư vấn và lưu cùng hồ sơ thuế GTGT.
Các bước này cũng đỡ cho hồ sơ hoàn thuế sau đó: doanh nghiệp xuất khẩu là nhóm đề nghị hoàn nhiều nhất, và cùng một bộ chứng từ được xem ở cả hai việc.
Tự kiểm tra ở đâu
Hệ thống hải quan điện tử lưu tờ khai xuất khẩu; cổng hoá đơn điện tử cho thấy hoá đơn đã lập dưới mã số thuế công ty; tài khoản thuế điện tử cho thấy tờ khai GTGT đã nộp, trong đó có doanh thu 0% đã khai. Đối chiếu ba nguồn mỗi tháng. Lệch ở đâu thì cơ quan thuế cũng sẽ thấy đúng chỗ lệch đó khi xét hồ sơ hoàn hay kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Hoá đơn gửi địa chỉ nước ngoài có mặc nhiên được 0% không?
Không. Với dịch vụ, phép thử là nơi tiêu dùng; với hàng hoá là đã xuất khẩu và thông quan hay chưa. Địa chỉ trên hoá đơn tự nó không đủ.
Dịch vụ khách sạn, xe đưa đón cho nhân viên của khách nước ngoài ở Việt Nam có áp 0% được không?
Thường là không. Các dịch vụ này tiêu dùng tại Việt Nam nên bị loại khỏi mức 0% dù khách là nước ngoài. Kiểm danh sách loại trừ trong nghị định hiện hành.
Khách xuất khẩu chưa trả tiền thì có mất mức 0% không?
Chưa mất ngay, nhưng điều kiện thanh toán phải được đáp ứng theo cách quy định yêu cầu. Làm theo hướng dẫn hiện hành cho hàng xuất khẩu chưa thu tiền và theo dõi tiền về sát sao.
Bán hàng cho doanh nghiệp chế xuất có được coi là xuất khẩu không?
Hàng hoá bán cho doanh nghiệp chế xuất có thể coi là xuất khẩu, áp 0%, khi đủ điều kiện hải quan và thanh toán. Một số dịch vụ cung cấp cho doanh nghiệp chế xuất bị loại trừ, nên kiểm từng loại dịch vụ.
Bán cho công ty thương mại trong nước để họ xuất khẩu thì có được xuất hoá đơn 0% không?
Thường là không. Giao dịch của bên bán là bán trong nước, chịu thuế suất thông thường; công ty thương mại mới là bên xuất khẩu và tự áp 0% cho lần bán của họ nếu đủ điều kiện.
Giao dịch 0% bị cơ quan thuế tính lại thì hậu quả thế nào?
Phải nộp thuế đầu ra theo thuế suất nội địa cho giao dịch đó, kèm tiền chậm nộp. Hợp đồng nên ghi rõ bên nào chịu khoản thuế này nếu không đủ điều kiện 0%.
Phần mềm, dịch vụ điện toán đám mây bán cho khách nước ngoài có được 0% không?
Có thể, khi cung cấp cho khách ở nước ngoài và được tiêu dùng ngoài Việt Nam, có hợp đồng và tiền về qua ngân hàng để chứng minh. Nếu người dùng thực tế ở Việt Nam — ví dụ nhân viên chi nhánh của khách tại Việt Nam — phép thử tiêu dùng ngoài Việt Nam khó đáp ứng hơn, nên ghi rõ ai dùng dịch vụ và dùng ở đâu.
